اولیای دم چه کسانی هستند؟

در حقوق کیفری ایران، اولیای دم در قتل کسانی هستند که به موجب قانون حق مطالبه قصاص یا دیه را دارند و جایگزین شاکی خصوصی در جرایم علیه نفس محسوب می‌شوند.

در درجه اول، وراث مقتول طبق طبقات ارث به‌عنوان اولیای دم شناخته می‌شوند؛ یعنی افرادی که از نظر قانونی از متوفی ارث می‌برند.

در عمل، مهم‌ترین اولیای دم شامل پدر، مادر، فرزندان و همسر مقتول هستند که در صدر طبقات ارث قرار دارند.

اگر مقتول فرزند یا همسر نداشته باشد، سایر وراث مانند خواهر، برادر و خویشاوندان طبقات بعدی در صورت ارث‌بری، اولیای دم محسوب می‌شوند.

در صورت وجود چند ولی دم، تصمیم‌گیری درباره قصاص یا گذشت در قتل عمد نیاز به توافق یا اکثریت قانونی دارد و حق هر یک در حدود سهم‌الارث اوست.

همچنین در برخی موارد، ولایت اولیای دم صغیر یا محجور بر عهده ولی یا قیم قانونی قرار می‌گیرد.

بنابراین، اولیای دم در قتل عمد همان وراث قانونی مقتول هستند که بر اساس قانون ارث، حق پیگیری حقوق کیفری مانند قصاص یا دیه را دارند.